Có còn "cửa sổ lây nhiễm"? Vi khuẩn sâu răng, dùng chung thìa và quan điểm hiện nay

Ý tưởng vi khuẩn sâu răng chỉ lây lúc 19–31 tháng đã lỗi thời. Vi khuẩn lây thế nào, dùng chung thìa, hôn bé, và điều thật sự quan trọng: đường, fluor, đánh răng.

"Dùng chung thìa thì có lây sâu răng không?", "Có nên hôn bé không?" Tìm hiểu thông tin nuôi con, hẳn ba mẹ từng nghe đến cụm từ "cửa sổ lây nhiễm". Đó là ý tưởng cho rằng chỉ cần ngăn chặn tốt trong một giai đoạn nhất định là bé tránh được sâu răng, nhưng ngày nay quan điểm đã thay đổi nhiều. Bài viết này tổng hợp quan niệm cũ, quan điểm hiện nay và những việc ba mẹ thật sự nên làm ở nhà.

"Cửa sổ lây nhiễm" từng được hiểu ra sao, và ngày nay nhìn nhận thế nào

Một nghiên cứu vào những năm 1990 cho thấy vi khuẩn gây sâu răng (mutans streptococci) lần đầu cư trú trong miệng trẻ chủ yếu trong khoảng 19–31 tháng tuổi. Vì vậy giai đoạn này được gọi là "cửa sổ lây nhiễm", và người ta truyền tai nhau rằng chỉ cần canh giữ tốt vài tháng này là đủ.

Về sau, khi có thêm nhiều nghiên cứu, bức tranh đã khác đi.

• Vi khuẩn có cả trước khi mọc răng. Vi khuẩn gây sâu răng đã được tìm thấy trong miệng em bé chưa có răng, nhất là trên lưỡi.
• Vi khuẩn không chỉ lây từ mẹ. Bé có thể bị lây từ những người tiếp xúc gần như ba, anh chị em, ông bà, bạn ở nhà trẻ.
• Lây liên tục chứ không chỉ trong vài tháng. Vì vậy, ngày nay sự lây truyền được xem là diễn ra từng chút trong suốt thời thơ ấu, chứ không có một "cửa sổ" cố định.

Thay đổi lớn hơn là cách nhìn về sâu răng. Trước đây, sâu răng được coi như bệnh truyền nhiễm lây từ mẹ. Ngày nay, vi khuẩn lây truyền được xem chỉ là một trong nhiều nguyên nhân. Sâu răng không do một loại vi khuẩn gây ra. Tần suất bé ăn đồ ngọt, việc có dùng fluor không, chải răng sạch đến đâu cùng nhau quyết định. Người ta cũng biết rằng ngoài mutans streptococci còn có nhiều loại vi khuẩn khác cùng tham gia.

Vì vậy, các hướng dẫn gần đây chú trọng giảm đường, dùng fluor và đánh răng, cùng với khám răng định kỳ, hơn là ngăn vi khuẩn lây truyền.

Ở nhà, ba mẹ hãy chú trọng những việc này trước

Không có cách nào ngăn vi khuẩn lây truyền hoàn toàn. Thay vào đó, giảm những điều kiện dễ gây sâu răng quan trọng hơn nhiều. Sắp xếp theo mức độ quan trọng như sau.

1. Người chăm sóc điều trị sâu răng và bệnh nướu của chính mình. Sức khỏe răng miệng của người chăm sóc ảnh hưởng đến bé, theo hướng tốt hoặc xấu. Ba mẹ đi chữa răng cũng là cách phòng ngừa cho bé.
2. Tránh đường bổ sung trước 2 tuổi. Những món được thêm vị ngọt như bánh kẹo, đồ uống ngọt có thể để sau.
3. Giảm dần các cữ bú đêm và thói quen ăn liên tục. Đồ ăn vào miệng càng thường xuyên, răng càng không có lúc nghỉ. Thay vì cắt hẳn một lúc, giảm dần vài ngày một lần thì bé cũng thích nghi được.
4. Đánh răng ngày 2 lần bằng kem đánh răng có fluor. Dưới 3 tuổi dùng lượng bằng hạt gạo, từ 3 tuổi dùng lượng bằng hạt đậu. Nhất là lần đánh răng trước khi ngủ thì không bỏ.
5. Nếu được, hãy dùng thìa và bàn chải riêng. Cũng nên tránh nhai mớm thức ăn cho bé.
6. Khám răng định kỳ. Nguy cơ sâu răng khác nhau ở mỗi bé, nên khi đi khám, nha sĩ có thể cùng ba mẹ chọn cách phòng ngừa phù hợp với bé.

Việc dùng thìa riêng được cố ý xếp gần cuối. Đó là việc đáng làm, nhưng chưa có nghiên cứu nào chứng minh trực tiếp rằng tránh dùng chung thìa hay tránh hôn bé giúp giảm sâu răng. Bà nếm thử rồi đút cho bé, hay ba mẹ hôn bé, cũng không có nghĩa là bé sẽ bị sâu răng, nên ba mẹ đừng quá bận tâm.

Sai lầm ba mẹ hay mắc thực ra lại ở phía ngược lại. Có ba mẹ rất kỹ trong việc dùng thìa riêng, nhưng lại để bé cầm cốc ống hút đựng nước ép cả ngày, hoặc bỏ qua đánh răng trước khi ngủ. Những điều này ảnh hưởng đến sâu răng của bé lớn hơn nhiều.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào nên đưa bé đi nha sĩ

• Thấy dải trắng hoặc vùng đục như phấn ở gần nướu của răng cửa
• Trên răng xuất hiện đốm nâu hoặc đen
• Anh chị em hay người trong nhà bị sâu răng nhiều nên ba mẹ lo nguy cơ sâu răng của bé
• Đã 6 tháng kể từ khi mọc chiếc răng đầu tiên mà bé chưa đi nha sĩ
• Người chăm sóc đang có sâu răng hoặc bệnh nướu chưa điều trị (người chăm sóc cũng nên đi nha sĩ)

Thông tin trong bài viết này chỉ nhằm mục đích giáo dục chung và không thay thế việc khám chữa răng chuyên nghiệp. Hãy trao đổi với nha sĩ về tình trạng của con bạn.

← Tất cả bài viết