Vắc-xin HPV và sức khỏe răng miệng: điều nên biết ở tuổi 11–12 để phòng ung thư hầu họng

HPV không chỉ gây ung thư cổ tử cung mà cả ung thư hầu họng. Vì sao Hoa Kỳ khuyên tiêm vắc-xin ở tuổi 11–12 cho cả trai lẫn gái, và dấu hiệu nào cần cho nha sĩ xem.

Nhắc đến vắc-xin HPV, nhiều người thường nghĩ đến vắc-xin phòng ung thư cổ tử cung dành cho con gái. Nhưng vắc-xin này cũng liên quan đến sức khỏe miệng và họng, nên giới nha khoa cũng ủng hộ việc tiêm. Bài viết này giải thích vì sao chuyện vắc-xin lại xuất hiện trong câu chuyện răng miệng, và vắc-xin được khuyến nghị khi nào, cho ai. Ba mẹ có thể đọc và trò chuyện cùng con.

HPV cũng ảnh hưởng đến miệng và họng

Virus u nhú ở người (HPV) là loại virus rất phổ biến. Phần lớn trường hợp cơ thể tự đánh bại được virus, nhưng một số trường hợp virus tồn tại lâu và có thể trở thành nguyên nhân gây ung thư.

Loại ung thư do HPV gây ra được biết đến nhiều nhất là ung thư cổ tử cung. Nhưng HPV cũng có thể gây ung thư hầu họng, hình thành ở phía sau miệng và họng. Hầu họng là phần nằm sâu bên trong mà ta thấy khi há miệng, như phía sau lưỡi, amidan và vùng gần lưỡi gà. Vì vậy, khác với ung thư cổ tử cung, ung thư hầu họng liên quan đến cả nam lẫn nữ.

Chính vì thế, Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ (ADA) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đều khuyến nghị tiêm vắc-xin HPV. Giới nha khoa, những người thăm khám khoang miệng, cũng ủng hộ việc này.

CDC Hoa Kỳ khuyến nghị tiêm vắc-xin ở tuổi 11–12 cho cả con trai và con gái (có thể bắt đầu từ 9 tuổi). Độ tuổi này có lý do của nó. Vắc-xin càng được tiêm trước khi tiếp xúc với virus thì càng hiệu quả. Vì vậy, độ tuổi mà con hầu như chưa có nguy cơ tiếp xúc này là thời điểm tốt để tiêm. Ba mẹ có thể thấy "Con còn nhỏ thế mà đã tiêm rồi sao?", nhưng tiêm phòng trước chính là cốt lõi của vắc-xin. Ai được tiêm trong chương trình tiêm chủng quốc gia và ở tuổi nào thì khác nhau tùy nước. Ba mẹ hãy xem hướng dẫn nơi mình sống.

Kiểm tra lịch tiêm như thế này

1. Trước tiên, hãy xem sổ tiêm chủng để biết con đã tiêm vắc-xin HPV chưa.
2. Nếu con chưa tiêm, hãy trao đổi với bác sĩ nhi khoa về lịch tiêm. Tiêm mấy mũi và tiêm khi nào cũng sẽ được hướng dẫn lúc đó.
3. Vắc-xin được khuyến nghị cho cả con trai và con gái. Đừng nghĩ con trai thì không liên quan.

Hãy bình tĩnh nói với con vì sao cần tiêm. Cảm giác "không thích tiêm" là hoàn toàn tự nhiên. Thay vì dọa con, hãy giải thích đơn giản kiểu "Đây là mũi tiêm giúp phòng trước một căn bệnh có thể gặp sau này", con sẽ dễ chấp nhận hơn. Nếu con có nhiều thắc mắc, để con tự hỏi bác sĩ nhi khoa cũng là cách hay.

Bên cạnh vắc-xin, ba mẹ cũng nên nói với con về những thói quen giữ gìn sức khỏe răng miệng. Thuốc lá là yếu tố nguy cơ lớn của các bệnh ở miệng và họng. Hãy trò chuyện trước với con để con không bắt đầu hút thuốc lá hay thuốc lá điện tử ở tuổi thiếu niên.

Một hiểu lầm ba mẹ hay gặp là "đã tiêm vắc-xin rồi thì không cần khám nữa". Vắc-xin giúp phòng các bệnh liên quan đến HPV, nhưng không thay thế được việc theo dõi những thay đổi khác trong miệng. Khi khám định kỳ, nha sĩ không chỉ xem răng mà còn xem cả niêm mạc trong miệng.

Ở nhà cũng có việc ba mẹ có thể làm. Hãy giúp con tập thói quen thỉnh thoảng soi gương khi đánh răng để nhìn mặt trên và hai bên lưỡi, mặt trong má, vòm miệng và nướu. Khi đã quen với hình ảnh bình thường trong miệng mình, con sẽ nhận ra ngay khi có chỗ thay đổi. Phần lớn vết thương trong miệng tự lành sau vài ngày, nhưng điều quan trọng là không bỏ qua những vết kéo dài.

Câu hỏi thường gặp

Những lúc này, ba mẹ hãy trao đổi với nha sĩ hoặc bác sĩ nhi khoa

• Trong miệng hoặc họng có vết loét không lành sau 2 tuần
• Sờ thấy khối u trong miệng hoặc họng vẫn còn nguyên sau hơn 2 tuần
• Ba mẹ không chắc con đã tiêm vắc-xin HPV chưa (bác sĩ nhi khoa)
• Ba mẹ thắc mắc về lịch tiêm hoặc hiệu quả của vắc-xin (nha sĩ hoặc bác sĩ nhi khoa)

Thông tin trong bài viết này chỉ nhằm mục đích giáo dục chung và không thay thế việc khám chữa răng chuyên nghiệp. Hãy trao đổi với nha sĩ về tình trạng của con bạn.

← Tất cả bài viết